Informacja turystyczna Nysa
Informacja turystyczna Nysa
 

Kościół pw. św. Piotra i Pawła

Kościół św. Piotra i Pawła w Nysie zbudowany jest w ciągu zabudowań ulicy Brackiej. Jego spokojną niemal pałacową elewację od strony wspomnianej ulicy tworzą dwa portale. W środkowym przęśle zbudowano portal główny, w którym znajduje się wejście do kościoła. Ujęty jest kompozytowymi kolumnami, na których wspiera się balkon z kamienną balustradą. Drugi portal  na przęśle wschodnim ujęty jest pilastrami. Na zworniku nadproża umieszczono kartusz herbowy z podwójnym krzyżem Bożogrobców. Z boków, na ogromnych pilastrach hermowych stoją posągi św. Piotra i Pawła. W tym portalu zawarta jest podwójna informacja o kościele. Figury świętych wskazują wezwanie kościoła a podwójny krzyż jest znakiem rycerskiego zakonu Bożogrobców, z których inicjatywy powstał. Oficjalna nazwa zakonu brzmi-Kanonicy Regularni Stróże Świętego Grobu Jerozolimskiego z podwójnym czerwonym krzyżem. Podwójny krzyż widać też na zewnętrznej głównej elewacji kościoła oraz wewnątrz świątyni. Według tradycji -Maryja naznaczyła krwią Pana Jezusa na piersi św. Jakuba Młodszego znak krzyża i do belki krzyża dodała drugą jako pamiątkę po tabliczce INRI, zaznaczając że to On będzie Strażnikiem Grobu Jezusa. Zadaniem zakonu rycerzy Bożogrobców było udzielanie opieki pielgrzymom, płacenie okupu za rycerzy wziętych do niewoli przy wyprawach krzyżowych, zakładanie szpitali a przede wszystkim Chwała Krzyża. Bożogrobcom powierzono opiekę nad Bożym Grobem oraz relikwiami Krzyża Św.

Oni też posiadali największą wiedzę dotyczącą dziejów Krzyża Św. i rozpowszechnili kult Krzyża. Zakon Bożogrobców miał własny zakonny rytuał związany z kultem krzyża - tj. specjalną liturgię i modlitwy poświęcone zbawieniu Chrystusa przez Krzyż. Dlatego też głównym motywem fresków w kościele jest apoteoza Krzyża, źródła zbawienia. Natomiast na sklepieniach empor w bocznych kaplicach freski nawiązują  w symboliczny sposób błogosławieństwo płynące z tajemnicy Krzyża Św. Ich autorami są bracia Feliks Antoni i Krzysztof Schefflerowie. Wewnątrz po wejściu do szerokiej trzy przęsłowej nawy wzrok przyciągają niezwykłe malowidła. Oto na sklepieniu w centralnym najbardziej rozjaśnionym miejscu na tle białego trójkąta(symbolu Trójcy Świętej) widnieje postać Boga Ojca jako stworzyciela świata z kulą ziemską ,  triumfująca postać Chrystusa Zmartwychwstałego z rozwianą chorągwią rezurekcyjną. oraz Gołębica –symbol Ducha Świętego. Poniżej Maryja z apostołami i postaciami aniołów z gałązkami oliwnymi symbolizującymi męczeństwo i cnoty. Nieco dalej w zachodniej części ukazana jest scena znalezienia Krzyża Świętego unoszonego ku górze przez anioły. Towarzyszą im św. Helena która odnalazła Krzyż, Konstantyn  oraz papieże, biskupi i zakonnicy. Scena ta nawiązuje do  tzw. Próby Krzyża, kiedy staraniem cesarzowej Heleny został odnaleziony Krzyż. Aby sprawdzić  właściwy, gdyż Jezus został ukrzyżowany z dwom łotrami, przeprowadzono próbę na oczach cesarzowej. Kiedy osoba zmarła, po dotknięciu Krzyża została cudownie wskrzeszona uznano, że odnaleziony krzyż jest prawdziwy. Relikwie Krzyża Św. zostały otoczone wielką czcią i powierzone później Bożogrobcom. W XII wieku perski władca Chores skradł je ale dzięki cesarzowi Herakliuszowi zostały one odzyskane –tak wspomina o tym legenda. Do tego faktu nawiązuje ta scena uroczystego wniesienia Krzyża do świątyni. Ciekawym zjawiskiem jest iluzjonistyczne przedstawienie Krzyża który  jakby unosił się i błogosławił patrzącemu. Bardziej wyraziście ten element iluzji  przedstawił Feliks Antoni Scheffler kilkanaście lat później w refektarzu jezuitów w Kłodzku.


Po bokach sklepienia  przy balustradzie będącej iluzyjnym przedłużeniem rzeczywistej architektury widać cztery grupy postaci symbolizujące znane wtedy kontynenty - Europę, Afrykę, Amerykę i Azję. Cztery  kontynenty symbolizują rozpowszechnienie się po całym świecie nauki o Zbawieniu przez Krzyż Św.-to też cztery ramiona krzyża a pomnożone przez trzy osoby boskie –dają dwanaście –czyli liczbę dwunastu pokoleń Izraela oraz dwunastu Apostołów. Taka symbolika była zamierzona i celowa, charakterystyczna dla nowożytnej architektury.




Widok na Kościół pw. św. Piotra i Pawła od strony Placu Paderewskiego


Poniżej trzy pary kaplic oddzielone skośnie ustawionymi  pilastrami kierują wzrok ku prezbiterium które oddzielone jest od nawy głównej gurtami i przyściennymi kolumnami .Kolumny wsparte na wysokich cokołach, ozdobionych medalionami z popiersiami Piotra i Pawła i rokokowymi kinkietami zwieńczone są figurami aniołów. W ołtarzu głównym między kolumnami stoją posągi – z lewej strony św. Augustyna, twórcy reguły Bożogrobców i po prawej  św. Jakuba Młodszego-patrona zakonu. Na mensie stoi rokokowe tabernakulum ozdobione motywami winogron, kłosów zbóż i figurami aniołów. Całość wieńczy obraz Madonny z Dzieciątkiem (również autorstwa Bentuma). W centralnym miejscu  ołtarza wisi obraz Filipa Bentuma przedstawiający św. Piotra i Pawła nad którymi unosi się postać Chrystusa z Krzyżem. Uważny obserwator dojrzy w głębi małe scenki-ukrzyżowania Piotra i ścięcie Pawła.


W zwieńczeniu ołtarza znajduje się figura Boga Ojca adorowanego przez anioły. Dopełnieniem całości jest fresk na sklepieniu prezbiterium z podwójnym Krzyżem Bożogrobców adorowany przez chóry anielskie  i trzy postacie-alegorie cnót kardynalnych-Wiary ,Nadziei i Miłości. Patrząc na ołtarz główny zastanawia pewna dwoistość –freski zgodnie z głównym celem Bożogrobców nawiązują do chwały krzyża ,a w ołtarzu jest obraz przedstawiający Piotra i Pawła. Obraz ten nawiązuje do wezwania ale dlaczego świątynia ta ma takie a nie bardziej pasujące wezwanie Krzyża Św.? Wyjaśnienie jest stosunkowo proste-Bożogrobcy otrzymali tu w około 1622r. (kiedy to do Nysy zostali sprowadzeni Jezuici) plac w zamian za klasztor i kościół na Rynku Solnym. Obok na ulicy św. Piotra stał już  gotycki kościół pod wezwaniem św. Piotra .Podupadły po wojnie trzydziestoletniej zakon Bożogrobców (zostało ich tylko trzech)  dopiero na przełomie XVII/XVIII wieku dzięki mecenatowi bpa. von Neuburg  zaczyna odzyskiwać swoją świetność. Biskup Ludwik von Neuburg , mający min. tytuł Wielkiego Mistrza Niemieckich Rycerskich Zakonów nie tylko wspierał rycerskie zakony (a takim byli Bożogrobcy, ale też posiadał specjalne cesarskie fundusze na rzecz wspierania kościoła katolickiego. Pochodziły one z rekompensaty za oddane protestantom 122 kościoły –zgodnie z traktatem z Altransztad w 1706r.Dzięki wsparciu biskupa najpierw zbudowano klasztor a potem kościół. Opuszczony stary kościół św. Piotra po kilku latach ze względu na stan techniczny został rozebrany.(Jest zaznaczony na miedziorycie Hayera z 1596r).Nawiasem mówiąc dla zakonników była to już trzecia przeprowadzka. Bożogrobcy przybyli do Nysy podobnie jak franciszkanie już w XIII wieku. Na Starym Mieście prowadzili szpital pw. NMP oraz kościół Maryi w Różach (Marii in Rosis) skąd po zniszczeniach husyckich przenieśli się na Rynek Solny i tam założyli nowy klasztor i kościół pw. Św. Krzyża.

Być może w dobie kontrreformacji dołączono do wezwania kościoła imię św. Pawła. Podobnie typowa dla kontrreformacji jest treść ideowa ambony z motywem nawrócenia „Powrót syna marnotrawnego” i figurą Dobrego Pasterza. Przecież i św. Paweł po spotkaniu Jezusa w drodze do Damaszku nawrócił się. I tak ten który prześladował chrześcijan stał się Apostołem narodów. Postać św. Pawła jest czytelną aluzją o powrót „synów marnotrawnych” - luteran na łono kościoła katolickiego.


Życie tych dwóch apostołów przybliżają też liczne duże obrazy Brandeisa. Podobnie równie kontrreformacyjną wymowę mają freski w bocznych kaplicach, które sugerują w symboliczny sposób błogosławieństwa i znaczenie wynikające z Tajemnicy Krzyża w życiu każdego człowieka - np. fresk w ostatniej kaplicy przedstawiający uleczenie  króla Abgara dzięki wizerunkowi Chrystusa, będący skutkiem wiary i śmierć Judasza na drzewie – skutek zdrady.


W kościele św. Piotra i Pawła po sekularyzacji przez krótki czas znajdowała się fabryka mydła. Szczęśliwym trafem całe wyposażenie i freski przetrwały wszelkie działania wojenne nietknięte i zachowały się do dziś.


Kościół św. Piotra i Pawła został zbudowany w latach 1720-1728 pod kierunkiem M. Kleina a po jego śmierci w 1725 r. przez F. A. Hammerschmidta. Jest wzorowany na kościele św. Mikołaja na Małej Stranie w Pradze.