Informacja turystyczna Nysa
Informacja turystyczna Nysa
 

Obwałowania Wysokie

Obwałowania Wysokie - powstały w latach 1774-1791 na  wyżynnych przedmieściach miasta. W tym czasie istniejące w tym miejscu reduty (Kapliczna, Górna Kapliczna i Place d’Armes), które stanowiły część wcześniejszych umocnień kapucyńskich, przebudowano na bastiony, łącząc je ze sobą kurtynami i jeszcze dwoma bastionami (Morawskim i Grodkowskim). Od strony miasta wały tworzące kurtyny, poprzecinane były trawersami i tarasami. Na obu krańcach obwałowań Wysokich, w miejscu obniżenia terenu wybudowano dwie bramy wojenne. Pierwsza brama zbudowana w 1783r. od strony zachodniej, mająca po bokach dwa pół bastiony (Lewy i Prawy) ma postać 4,5 przecięcia w wałach i nosi nazwę Bramy Ceglarskiej (a okoliczni mieszkańcy nazywają ją też Kozią lub Biała). Właściwa nazwa tej rogatki powinna brzmieć „Cegielniana”, jako że jej nazwa a także sens istnienia wiąże się ze znajdującą dawniej na przedpolu cegielnią. Jest ona zaznaczona nawet na mapie z czasów pruskich – jako Ziegelej (Cegielnia).Tam najprawdopodobniej Prusacy zbudowali cegielnię, która służyła na potrzeby wojska .Potrzeby niemałe zważywszy na ogrom fortyfikacji. W ciągu obwałowań musiała być przerwa na dojazd transportów cegły .Dlatego też na mało znaczącej  drodze, jako że nie prowadziła w kierunku żadnego miasta, wybudowano bramę wojenną. Ubocze też ocaliło bramę od likwidacji. Nazwa Ceglarska wzięła się prawdopodobnie od skojarzenia z bastionem Ceglarski, który znajdował się we Wrocławiu.


Lewy pół bastion tej rogatki sięgał aż do przegrody w fosie, biegnącej od fortu Prusy i Bombardier. Natomiast prawy pół bastion łączył się z wałami kurtynowymi bastionu Kaplicznego. Druga brama wojenna, wybudowana w 1786 r. znajdowała się między bastionem Grodkowskim i dochodzącym do rzeki pół bastionem tej samej nazwy. Bramę  Grodkowską rozebrano w 1929r. Pozostał tylko jej bark, tworzący część kurtyny bastionu Morawskiego. Obwałowania Wysokie zostały zmodernizowane w latach 1865-67. Rozbudowano wtedy min. galerie skarpowe, kazamaty, schrony na wałach. Powstały place broni z kaponierami, a od strony miasta przebudowano biegnącą wzdłuż całych obwałowań drogę forteczną z magazynami. Z dwóch bastionów – Kaplicznego i Regulickiego wąski korytarz prowadził pod wałem do galerii ogniowych, z których można było prowadzić ogień wzdłuż fosy. Także i w tych tylko bastionach znajdowały się klatki schodowe prowadzące  na górną koronę wału, do znajdujących się tam magazynów.

Tradycyjnie wycieczkę zaczynamy od bastionu ukierunkowujemy się tym razem ku mostowi Bema. Za nim kierując się w stronę ulicy Bramy Grodkowskiej dochodzimy do początku Obwałowań Wysokich. Pierwotnie dochodziły one aż do rzeki Nysy. Proponuję zacząć wycieczkę od wejścia w fosę. Brama zamykająca niedawno tę część fosy jest tylko przymknięta. Wędrując dnem fosy w jej początkowym odcinku skierujmy się na lewo gdzie za niewielkim wałem poprzecznicą jest poterna prowadząca do bastionu Morawskiego. Od strony wnętrza fosy zamykana była metalową bramą, której dwie połowy chowały się do wnętrza. Uzbrojeni w latarkę będziemy mogli zobaczyć resztki mechanizmów oraz szczeliny dla połówek bramy. Bramę broniły dwie niewielkie wartownie. Wędrując dalej dnem fosy po prawej stronie zauważymy kilka niewielkich budowli znajdujących się na koronie wału. To niszczejące z każdym rokiem resztki blokhauzów wzmacniających obronę obwałowań. Również po prawej stronie będą znajdować się galerie ogniowe.


Od wejścia każdej z nich wychodziły na dwie strony niezbyt rozległe pomieszczenia z dwoma krótkimi korytarzami kontr minowymi każdy. Mniej więcej w połowie 1200 metrowej fosy znajduje się szeroka poterna bramna, którą można wyjść na drugą stronę obwałowań. Dziś po drugiej stronie zobaczymy bloki mieszkalne. My natomiast podążamy dalej dnem fosy by za chwilę dojść do kolejnej poprzecznicy. Warto ją obejść wokoło. Po jej drugiej stronie znajduje się pozostałość po dodatkowej wartowni wybudowanej we wnętrzu fosy. Poprzeczny wał osłaniał drugą poternę bramną. Niestety została ona po wybudowaniu osiedla na Słowiańskiej zabudowana i służy jako garaż. Idąc dalej wkrótce wyjdziemy z fosy i znajdziemy się w przejściu bramy Cegielnianej. Za nią stojąc na początku ul. Krasickiego idąc lekko pod górę obejdziemy Obwałowania Wysokie z drugiej strony. Wzdłuż nich biegnie tzw. droga rokadowa zapewniająca szybki transport żołnierzy i dział na poszczególne stanowiska bojowe. Na trasach wałów zobaczymy wybudowane w późniejszym czasie pomieszczenia magazynowe. Kolejno będziemy mijać bastiony - Kapliczny, za nim w kurtynie będzie zabudowana poterna na garaż i dalej bastion Place d”Arms omawianą wcześniej drożną poternę bramną oraz bastiony Regulicki i Morawski. Między tymi ostatnimi zobaczymy nieco zasypaną z tej strony poternę z tak przemyślnie zamykaną bramą i zaraz wkrótce wyjdziemy na ulicę przy Bramie Grodkowskiej. Do niedawna można było jeszcze w bastionach Kaplicznym i Regulickim wąskim korytarzykiem dojść do galerii ogniowych broniących dna fosy.


Z ich wnętrza, klatki schodowe prowadziły na koronę wału. Niestety kolejni mieszkańcy osiedla zamknęli wejścia do nich. Można jedynie zobaczyć ich krótki odcinek na koronie wału.