Informacja turystyczna Nysa
Informacja turystyczna Nysa
 

Mury obronne

Pierwsze wiarygodne wzmianki o nyskich umocnieniach obronnych znajdują się w dokumencie wydanym przez bpa. Tomasza w XIII wieku. W tymże dokumencie pozwolono młynarzowi Konradowi na wzniesienie dwóch młynów, jednego przy dworze biskupim a drugiego poza umocnieniami miasta. Należy przypuszczać, że miasto było otoczone było wałem ziemno-drewnianym z bramami już około 1261r. Umocnienia te zostały zniszczone podczas sporu między biskupem Tomaszem a księciem Henrykiem IV w 1284r. lecz już kilka lat później do 1290r. zostały odbudowane. Pierwsze pisemne wzmianki o bramach Nowego Miasta pojawiają się kolejno w 1298 - Bramy Ziębickiej, w 1306 Bramy Wrocławskiej, w 1311r. Bramy Celnej i w 1316r. Bramy Brackiej. Około 1350 roku z inicjatywy bpa. Przecława z Pogorzeli zwanego fortyfikatorem księstwa biskupiego Nysa zostaje otoczona murem obronnym. W obrębie tych  murów wzniesiono 28 baszt i cztery wieże przybramne: Wrocławską, Ziębicką, Bracką i Celną która prowadziła na teren Starego Miasta. Samo Stare Miasto nie posiadało typowych murów obronnych jakkolwiek jego umocnieniach obronnych znajdowały się bramy-Mikołajska, Zbójnicka.


W tym czasie w obręb murów miejskich włączono teren dworu biskupiego mający swój własny system obronny. Do dziś przy ul. Grodzkiej znajduje się kanał Wielkiej Białej będący częścią dawnej fosy otaczającej umocnienia obronne dworu biskupiego. Również na miedziorycie Hayera dwór biskupi ma wyraźnie osobne umocnienia. Do 1414 roku miasto zostało otoczone drugim murem obronnym. Jedyną pozostałością po zewnętrznym murze obronnym jest nieduży fragment przy ul. Gierczak. Nieco większe i wyraźniejsze fragmenty wewnętrznych murów obronnych można zobaczyć przy wieży Wrocławskiej, przy ul. Chodowieckiego i obok dawnego młyna biskupiego. Stare Miasto nadal otoczone było tylko umocnieniami drewniano-ziemnymi z trzema bramami-Bialską, Mikołajską i Zbójecką. Być może wiąże się to z faktem, iż Stare Miasto do XVI wieku było samodzielnym organizmem z własną radą. Dodatkowo Stare Miasto miało luźną zabudowę z zaledwie 90 dworzyszczami i licznymi ogrodami. Posiadane fundusze przeznaczano jedynie na konserwację istniejących umocnień. Dlatego też zostało zniszczone doszczętnie w 1428 roku podczas najazdów husyckich. W 1532 roku z inicjatywy ówczesnego burmistrza Nysy Melchiora Bobera wieża przy bramie Celnej prowadzącej do Starego Miasta została przebudowana na wieżę bramną i jako jedyna w mieście miała most zwodzony. Końcem XVI wieku na polecenie biskupa  Jerina, wrocławski fortyfikator Schneider von Lindau opracował nowożytny system obronny. Przewidywał on otoczenie Nowego Miasta sześcioma bastionami i rawelinem przed Bramą Bracką na tzw. Mnisich Łąkach, osłaniający teren dawnego klasztoru i kościoła św. Piotra i Pawła.


Nieco wcześniej opierając się na wskazówkach wrocławskiego budowniczego Fryderyka Grossa biskup kazał wznieść przy młynie biskupim basteję, w której można byłoby ustawić pojedyncze hakownice. Wnioskując z miedziorytu wykonanego przez Georga Hayera dwa lata później w 1596 roku plany Schneidera zostały zrealizowane tylko częściowo. Wynikało to zapewne z faktu, iż biskup chciał część kosztów przerzucić na mieszczan. Prawdopodobnie miedzioryt powstał jako dowód w sporze między spadkobiercami biskupa a władzą księstwa biskupiego. Analizując wspomniany miedzioryt widzimy, charakterystyczny dla szkoły starowłoskiej płasko czołowy bastion, z tzw. ”uszami”, nieregularny bastion przy bramie Mikołajskiej i jedyny w Nowym Mieście, ale już w nowszym typie szkoły nowo włoskiej ostrokątny bastion. Na  planie nowego systemu obronnego (w lewym dolnym rogu) wspomnianego miedziorytu zaznaczono kilka bastei, przy dworze i młynie biskupim oraz niedaleko wież Brackiej i Wrocławskiej. Do czasów obecnych zachowała się jedna część bastei przy LO „Carolinum” oraz w parku przy ul. Lompy. Budowa następnych bastionów postępowała powoli. Wiadomym jest, że około 1643 roku z inicjatywy cesarza rozpoczęto ponownie prace przy fortyfikacjach pod nadzorem inżyniera Jeremiasza Altenbergera w stylu szkoły staro holenderskiej. Pod budowę nowych fortyfikacji rozebrano min. kościół św. Katarzyny na przedmieściu wrocławskim i kościół św. Jana Chrzciciela (dziś to róg ul. Zjednoczenia i Moniuszki) oraz kościół św. Katarzyny na przedmieściu ziębickim. W końcowym efekcie Nysa została otoczona 10 bastionami i 4 rawelinami i fosą wodną. Po całym obwodzie fosy biegła ukryta droga i już wtedy Nysa zyskała wygląd prawdziwej twierdzy.


W 1656r. bramę Wrocławską przebudowano poprzedzając ją mostem. Dodatkowo czterdzieści lat później już poza systemem obronnym na tym przedmieściu zbudowano jeszcze jedną bramę Jakubową, zwaną później Krowią. W późniejszym czasie ok.1700 roku powstał system pozwalający zatopić w razie oblężenia, przedpola na południe od fortyfikacji oraz pewne prace murowane w bastionach. System ten został użyty w 1741 roku, kiedy to z rozkazu ówczesnego komendanta Rotha zatopiono przedmieścia. Doskonały wówczas system obronny zmusił wojska pruskie do przerwania oblężenia. Nysa poddała się dopiero po drugim oblężeniu w październiku 1741r. Trzeba zaznaczyć, że było to w istocie oblężenie pozorowane, jako że wcześniej została podpisana tajna umowa między Fryderykiem II a Marią Teresą w Przydrożu Małym k/Korfantowa przyznająca Prusom Śląsk. Historia rozwoju nyskich fortyfikacji znajduje się w osobnym dziale.
Od 1862 roku rozebrano średniowieczne mury miejskie .W następnych latach 1877 i 1881  kiedy Nysa przestała być twierdzą  rozebrano Bramę celną oraz pozostawione założenia bram Ziębickiej i Wrocławskiej. Pozostawione wieże przybramne Wrocławska i Ziębicka, do dziś służą jako punkty widokowe. Nieliczne zachowane fragmenty dawnych murów obronnych można zobaczyć np. przy wieży Wrocławskiej, przy ulicy Chodowieckiego czy obok kościoła św. Piotra i Pawła.