Informacja turystyczna Nysa
Informacja turystyczna Nysa
 

Forty artyleryjskie w Nysie

1.      Bastion św. Jadwigi
2.     
Brama Ceglarska
3.     
Fort II

  • Długość trasy 3 km
  • Czas trwania wycieczki 3-4 h

Proponowana trasa wycieczki zaczyna się tradycyjnie od Bastionu św. Jadwigi. Opis bastionu znajdziemy w trasie "W dawnej cytadeli". Przy tej wycieczce będziemy mieli dwa warianty dojścia. W pierwszym wychodząc z bastionu kierujemy się początkowo w stronę ulicy Kościuszki. Naszym celem będzie ulica Krasickiego gdzie na jej końcu znajduje się ostatnia zachowana brama wojenna. W oficjalnych publikacjach nosi nazwę Brama Ceglarska choć bardziej chyba wskazana by była nazwa Cegielniana. Przez bramę tę prowadziła droga do powstałej na potrzeby fortyfikacji cegielni. Natomiast okoliczni mieszkańcy nazywają ją Białą lub Kozią bramą, jako że jeszcze długo po wojnie w jej wartowniach trzymano kozy. Brama ta jako że znajdowała się na uboczu uniknęła losu innych bram wojennych i zachowała się do czasów obecnych. Mijając pierwszą część bramy widzimy po obu stronach suchą fosę. Część po lewej stronie zamknięta jest równym jej wysokości ceglanym murem. Za nim znajduje się część zewnętrznej fosy fortu Prusy. Natomiast fosa biegnąca w prawo rozpoczyna Obwałowania Wysokie. W tym miejscu naszej wycieczki mamy dwa warianty dalszej drogi. W pierwszym, najmniej skomplikowanym idąc prosto mijamy drugą część bramy. Po kilkunastu krokach kierujemy się w polną drogę biegnącą równolegle do biegu fosy. U jej końca skręcamy w lewo w wygodną drogę prowadzącą wprost do Fortu II.

 

 

Drugi wariant można wybrać wczesną wiosna lub zimą kiedy trawa a szczególnie pokrzywy nie są zbyt wysokie. Idziemy bowiem wnętrzem fosy aż do pierwszej napotkanej pochylni która wyprowadzi nas na przedpole obwałowań. Stamtąd kierujemy się lekko w lewo by po paru krokach wejść na prosty odcinek wspomnianej drogi wiodący wprost do Fortu II.


Fort II jest jednym z najmłodszych i na pewno najlepiej zachowanych elementów nyskich fortyfikacji. Fort ten podobnie jak i sąsiedni Fort I powstał w latach 1865-1866 początkowo jako dzieło ziemne. Zbudowano go w związku z doprowadzeniem linii kolejowej z Brzegu do Nysy i wybudowaniem nieopodal tzw. ślepego dworca. Zadaniem fortów była ochrona twierdzy przed ewentualnym zagrożeniem ze strony kolei. Istnienie linii kolejowej stwarzało możliwość szybkiego transportu całej armii gotowej do ataku na twierdzę. Druga połowa XIX wieku jest okresem wielu zmian w taktykach wojennych. Armia pruska używając broni ładowanej odtylcowo z lufami gwintowanymi silnym ostrzałem artyleryjskim zmusiła do kapitulacji ponad 80 tysięczną armię francuską stacjonującą w twierdzy Sedan w 1870 r. Dotkliwa klęska Napoleona III wykazała jasno że nastąpił koniec silnych twierdz otoczonych murami a artyleria będzie odtąd najważniejszym elementem walki. W fortyfikacjach nastąpiło przesunięcie linii obrony na odległość minimalizującą skuteczność ognia niemal do zera. Powstaje epoka fortów artyleryjskich budowanych w odległości 4-5 km od rdzenia twierdzy. Dlatego też Fort II zostaje przebudowany w latach 1871-1873 na fort artyleryjski. Fort jest zbudowany na planie trapezu. U jego podstawy znajduje się wejście prowadzące do wnętrza fortu. Kiedyś fort posiadał most zwodzony a obecnie jest to most betonowy. Po lewej stronie wejścia do fortu broni kaponiera. Tuż za solidną bramą znajduje się poprzecznica czyli krótki wal zabezpieczający wnętrze fortu przed ostrzałem z zewnątrz. Kierując się lekko na prawo omijamy wał i wychodzimy na obszerny dziedziniec z placem broni. W centralnej części wału artyleryjskiego znajdują się kazamaty koszarowe i magazynowe. Po ich obu stronach na koronę wału prowadzą kamienne schody oraz pochylnie. Na wałach znajduje się kilka pokrytych ziemią pomieszczeń. Są to remizy artyleryjskie służące do przechowywania dział artyleryjskich.


My natomiast wchodzimy do obszernej kazamaty koszarowej gdzie możemy zobaczyć w jakich warunkach mieszkali żołnierze fortu. Z niej wchodzimy do szerokiej poterny biegnącej poprzez wał do podwójnej kaponiery czołowej. Tu dowiemy się czemu służyły poszczególne detale jej wyposażenia. Piętro niżej wąskimi krętymi schodkami schodzimy do korytarzyka biegnącego pod dnem fosy do galerii ogniowej. Tu kierując się nikłym światłem lampek wchodzimy w jej część po lewej stronie. Galeria ta ma budowę lustrzaną tzn. jej druga strona ma taką samą budowę.


Na końcu galerii znajduje się magazyn prochowy. Wchodząc do niego możemy osobiście poznać jego niezwykłą budowę pozwalającą zachować jak najlepsze walory prochu. Warto także wejść do korytarza kontrminowego i sprawdzić jakie uczucie wywołuje wędrówka ciemnym korytarzykiem. Na szczęście korytarze w tym forcie nie mają odgałęzień i są w idealnym stanie, zapewniając nam odrobinę emocji ale i bezpieczeństwo. Obok magazynu możemy także wyjść do wnętrza fosy. Ponieważ nie ma z niej wyjścia musimy wrócić z powrotem do kaponiery. Stąd wychodzimy na zewnątrz i kierując się w lewo dojdziemy do następnej kaponiery broniącej kolejnego odcinka fosy. Idziemy cały czas wzdłuż tzw. muru Carnota. Pozwalał on na dodatkową obronę wnętrza fosy. Przy zwiedzaniu kaponiery zwróćmy uwagę na niezwykłą gładkość ścian, precyzja ich wykonania robi ogromne wrażenie. W dalszym ciągu naszej wycieczki poprzez kolejną poternę wychodzimy na dziedziniec. Tu w zasadzie można zakończyć zwiedzanie tego niezwykle interesującego fortu. Jest tu jeszcze jedno niezwykle pomieszczenie-laboratorium otoczone wąskim na szerokość jednej osoby korytarzykiem. Idący nim żołnierz pobierał przez specjalne okienko ładunki i wychodził drugim końcem.

 

Fort II kryje jeszcze niejedną tajemnicę ale o to proszę pytać oprowadzającego turystów pana Krzysztofa Hermana opiekującego się fortem lub mnie osobiście kiedy będę państwa oprowadzać w jego zastępstwie. Ponieważ fort jest zamknięty zwiedzanie jego jest możliwe dopiero po uprzednim umówieniu terminu.


 Szlak opracowała p. Krystyna Dubiel
Przewodnik Sudecki