Informacja turystyczna Nysa
Informacja turystyczna Nysa
 

Szlak Obwałowań Jerozolimskich Zewnętrznych

1.      Fort Prusy
2.     
Reduta Królicza (Kutnowska, Motofort)
3.     
Wysoka Bateria

  • Długość trasy 3 km
  • Czas trwania wycieczki 3-4 h

 

Tradycyjnie naszą wycieczkę zaczynamy od bastionu św. Jadwigi i kierujemy się do Fortu Prusy. Nie podchodzimy jednak do wieży ciśnień tylko kierujemy się na tyły budynków należących obecnie do PWSZ. Tam mając po lewej stronie cmentarz Jerozolimski ,wąską ale wyraźna ścieżką wędrujemy wzdłuż zewnętrznej części fos Fortu Prusy. Po drodze uważnie patrząc zobaczymy pozostałości po linii Obwałowań Jerozolimskich Wewnętrznych a nieco dalej także dawny magazyn prochowy. Po przejściu na drugą stronę ulicy(radzę przejść po pasach przed stacją paliw!) idziemy z kolei prawą stroną nad fosą. Możemy iść wygodną ścieżką niemal równolegle do ulicy Otmuchowskiej. Ja proponuję iść nieco bliżej krawędzi fosy, zachowując oczywiście odpowiednią ostrożność. Idąc dnem fosy możemy dojść jedynie do miejsca w którym jest wejście do słynnego Cygara, o którym opowiem później. Kilka metrów dalej dno fosy urywa się gwałtownie kilkumetrowym stopniem. Dlatego też idziemy górną krawędzią fosy. Idąc patrzmy uważnie pod nogi niedaleko bowiem jest niezabezpieczony komin wentylacyjny. Obchodząc niewielkie 25 metrowe wzniesienie Wysoki Trawers, zbudowany w 1770 r dla ochrony Wysokiej Baterii ,wkrótce dojdziemy do wjazdu na Redutę Króliczą. Po wojnie ,przy nadawaniu polskich nazw nazwano ją Kutnowską a dziś popularnie określa się ją jako Motofort. Redutą Kutnowską opiekują się bowiem miłośnicy motorów.


Reduta Królicza zbudowana w latach 1767-1768 jest dostępna tylko z okazji kilku imprez tam organizowanych. W wyniku modernizacji w 1883 roku powstało jedno z bardziej tajemniczych dzieł fortyfikacyjnych. Bardzo głęboka fosa otacza nieregularnego kształtu wewnętrzny trzon reduty. Tworzy go wysoki wał, na którego szczycie znajdują się tarasowe galerie strzeleckie, plac broni, magazyny amunicji oraz pomieszczenie ze studnią. Z górnej korony wału, od południowej strony prowadził most zwodzony ponad fosą w stronę  Wysokiej Baterii i drogi fortecznej. Część wału przy moście zakończona jest krenelażem mającym za zadanie obronę mostu. Z dna fosy do wnętrza  wału stanowiącego  wspomniany trzon ,prosta klatka schodowa prowadzi do wyjścia na koronę wału(tuż obok mostu zwodzonego) oraz do obszernej tzw. Sali Rycerskiej z kominkiem. Na końcu Sali rycerskiej znajduje się wąskie zejście do korytarza okrążającego trzon wału wokoło. Z tego też korytarza prowadzą również wyjścia na  dno fosy oraz przejście pod jej dnem do zewnętrznych korytarzy ontr minowych. Jedno z wejść w skarpie jest wejściem do długiego, około 201m.korytarza  nazywanego Cygarem, który łączył redutę z fosą przed Wysoką Baterią.

Długość podziemnych korytarzy i tuneli wynosi prawdopodobnie  około 1883m Prawdopodobnie, bo nikt nie zna dokładnej ich długości. Krążą opowieści o zatopionych chodnikach z górniczymi wózkami, którymi miała być przywożona ruda uranu spod Kłodzka, oraz tajemniczych podziemiach (tzw. Drugi poziom) i przejściach. Ponieważ jak już wspomniałam fortyfikacje miały zadanie militarne, oczywistą rzeczą jest, że ich plany były ściśle tajne. Z dostępnych planów i własnych doświadczeń wynika, że korytarze te nie tworzą takiej sieci jak podziemia Twierdzy Kłodzkiej. Także ich stan nie zawsze jest dobry. Lecz i te dostępne nam tunele w tym forcie mogą dostarczyć wielu emocji. W chwili obecnej jednak korytarze w reducie Kutnowskiej nie są dostępne dla ogółu. Samo Cygaro jest od strony reduty zamknięte solidną kratą a od strony fosy zasypane piachem. Wędrując samodzielnie możemy obejść redutę dość szerokim łukiem i idąc czarną szutrową drogą kierować się aż do miejsca w którym drogowskaz wskaże nam wejście do Altany Eichendorffa. Z tego miejsca wygodną lekko zmierzającą ku górze ścieżką dojdziemy na szczyt Trawersu Barkowego nazwany baletowym określeniem – Epaulement. Powstał on najpóźniej, bo dopiero w 1774r.Tu również powstało 32m.wzgórze o tarasowych zboczach poprzez przedłużenie i podwyższenie istniejącego już wzniesienia. Na szczycie tego wzniesienia znajduje się Altana Eichendorffa. U podnóża Trawersu od zachodniej strony znajduje się krótki odcinek fosy odchodzącej od muru, będącego ścianą suchej fosy Reduty Króliczej do drogi fortecznej, zakończony przeszkodą w postaci stopnia i rowu z wodą. Podziwiając widoki na Góry Opawskie czy jezioro nie spuszczajmy z oczu towarzyszących nam dzieci. Kilkanaście metrów od altany jest sucha fosa omawianej reduty. Chwila nieuwagi biegającego dziecka mogłaby się skończyć tragicznie bo krawędź fosy nie jest zabezpieczona. Sama altana została wybudowana przez Morawskie Śląsko-Sudeckie Towarzystwo Turystyczne które również wybudowało mostek prowadzący do Wysokiej Baterii. My wracamy do szutrowej drogi i idąc dalej natkniemy się na kolejny drogowskaz kierujący nas do punktu widokowego mieści się on właśnie na terenie Wysokiej Baterii. Punkt widokowy jest nieco moim zdaniem nieco na wyrost bo daje widok na Nysę kiedy jest mało zieleni. My natomiast mamy okazję zobaczyć kazamaty baterii z zewnątrz. Kilka lat temu ze względu bezpieczeństwa jej wnętrze zostało zamknięte.


Wysoka Bateria – zbudowana została wkrótce po odstąpieniu austriackich wojsk, jako prosta reduta ziemna. Już kilka lat później w latach 1772-1774 przebudowana została na dzieło stałe, a jeszcze później, bo w 1878 została zmodernizowana. Wysoka  Bateria zbudowana jest na sztucznie podwyższonym wzgórzu z licznymi trawersami i tarasami. Całość tego dzieła fortyfikacyjnego zatacza niemal 2/3 koła skierowanego na pn-wsch. W jednym z pomieszczeń dolnego dziedzińca zniszczone schodki prowadzą w dół kondygnacji z bardzo głęboką 30 metrową studnią.(z 1887r) Na zewnątrz niewielka pochylnia prowadzi na górny dziedziniec. Dość strome zbocze wzgórza Wysokiej Baterii po drugiej stronie, kończy się suchą fosą, która oddziela je od Wysokiego Redanu. Nieopodal znajdowały się dwa magazyny amunicji z 1804 roku, do dziś zachował się jeden. W jego  pobliżu można zobaczyć jeszcze jeden element obronny tj. mur Carnota. Na łuku fosy Redanu wzniesiono nieduży odcinek wspomnianego muru skąd można było ostrzeliwać wnętrze fosy. Mur ten od strony Baterii osłania oskarpowany wał-poprzecznica. Późna data  -tj.1887r.wybudowania studni wodnej w Wysokiej Baterii ,może świadczyć o ogólnej tendencji w tych czasach ,do modernizowania istniejących umocnień fortyfikacyjnych tak, aby każde z nich mogło istnieć samodzielnie, zgodnie z teorią fortów rozproszonych.


Wysoka Bateria jest końcowym dla nas etapem obwałowań gdyż wracając do szutrowej drogi wkrótce dojdziemy do ulicy Saperskiej na wprost bocznego wejścia na basen kąpielowy. Stąd już wszystkim znaną drogą możemy wrócić do miasta. Cała wycieczka powinna zamknąć się w 4 godzinach. Wytrwałym wędrowcom mogę zaproponować dłuższą wersję. Od bramy basenu idziemy dalej ul. Saperską chodnikiem od strony basenu. Nie skręcając w stronę jeziora, idziemy jeszcze kilkaset metrów prosto by skręcić w ścieżkę po lewej stronie. Zaprowadzi ona nas do mostu nazywanego dawniej wojskowym. Po drugiej stronie rzeki możemy skręcić w lewo i mijając po prawej stronie redutę Kardynalską dojść do mostu Kościuszki i do miasta. Możemy także skręcić w prawo .Po drodze zobaczymy przyczółek dawnej śluzy nr1.Nieco dalej idąc między parkiem a kanałem dojdziemy do Fortu Wodnego na Bielawce. Z tego miejsca jeszcze tylko 40 minut dzieli nas do bastionu skąd rozpoczęliśmy naszą wycieczkę.


 Szlak opracowała p. Krystyna Dubiel
Przewodnik Sudecki