Bazylika św. Jakuba i św. Agnieszki w Nysie to jedna z najcenniejszych świątyń Śląska. Monumentalna fara, której początki sięgają średniowiecza, przez stulecia była duchowym i kulturowym centrum Nysy – miasta nazywanego niegdyś „Śląskim Rzymem”.
Historia Bazyliki – od legend po monumentalną gotycką świątynię
Według najstarszych podań, w miejscu obecnej bazyliki znajdowało się pogańskie miejsce kultu. Z kolei legenda chrześcijańska głosi, że już w 1198 roku biskup wrocławski i książę opolski Jarosław konsekrował tu murowany kościół romański, wzniesiony na miejscu wcześniejszej drewnianej kaplicy. Ta świątynia nie przetrwała jednak najazdu Mongołów z 1241 roku.
Kolejny kościół powstał w drugiej połowie XIII wieku, jednak i on uległ zniszczeniu podczas pożaru miasta w 1401 roku. Odbudowa była możliwa dzięki wsparciu finansowemu biskupa Wacława II Legnickiego, wprowadzeniu specjalnego podatku oraz udzieleniu odpustu, co pozwoliło powierzyć prace jednemu z najwybitniejszych budowniczych epoki – Piotrowi z Ząbkowic. Efektem była okazała gotycka, trójnawowa świątynia ze sklepieniem gwiaździsto-sieciowym.
Pożary, wojny i odbudowy
W dziejach kościoła wielokrotnie dochodziło do katastrof. W 1542 roku wielki pożar Nysy zniszczył część zabudowy miasta oraz kościół. Odbudowę prowadzono za rządów biskupów Baltazara von Promnitz i Marcina Gerstmanna, którzy wzbogacili świątynię o nowe elementy architektoniczne. Z kolei koniec XVII wieku przyniósł barokizację wnętrza, realizowaną z inicjatywy biskupa Fryderyka von Hessen oraz jego następców, zwłaszcza Franciszka Ludwika von Neuburga.
Kolejne wojny – I i II wojna śląska, wojny napoleońskie oraz sekularyzacja – ponownie doprowadziły kościół do ruiny. Pod koniec XIX wieku sklepienie groziło zawaleniem, dlatego w latach 1889–1895 przeprowadzono gruntowną regotyzację, która nadała farze obecny, surowy i monumentalny charakter.
W marcu 1945 roku bazylika została ponownie poważnie uszkodzona – pocisk artyleryjski spowodował pożar dachu. Odbudowę podjęto w latach 50., a 15 sierpnia 1959 roku kościół konsekrował kard. Stefan Wyszyński.
Bazylika Mniejsza i Pomnik Historii
W 2009 roku kościół św. Jakuba i św. Agnieszki otrzymał tytuł bazyliki mniejszej, a dwa lata później wpisano go na prezydencką listę „Pomników Historii”, co potwierdza jego wyjątkową wartość kulturową i architektoniczną.
Wyjątkowe wnętrze – dzieła sztuki i grobowce biskupów
Wnętrze nyskiej bazyliki kryje niezwykle bogaty zbiór dzieł sztuki, reprezentujących różne epoki i style. Najcenniejsze z nich to monumentalne nagrobki ośmiu biskupów wrocławskich, którzy znaleźli tu miejsce wiecznego spoczynku:
-
Wacław II Legnicki
-
Jakub von Salza
-
Baltazar von Promnitz
-
Kaspar von Logau
-
Marcin Gerstmann
-
Paweł Albert – biskup elekt
-
Jan VI von Sitsch
-
Karol Franciszek von Neander – biskup pomocniczy
Do najważniejszych dzieł ruchomych należą m.in.:
-
obraz „Męczeństwo św. Bartłomieja” Michaela Willmanna z 1706 roku,
-
gotycka figura Matki Bożej z Dzieciątkiem z XIV wieku,
-
sklepienia Kaplicy Świętej Trójcy oraz Kaplicy Przenajświętszego Sakramentu autorstwa Feliksa Antoniego Schefflera,
-
Biblia Pauperum – cykl scen biblijnych malowanych przez wybitnego artystę Karola Dankwarta, nadwornego malarza biskupów wrocławskich i króla Jana III Sobieskiego.
Zwiedzanie Bazyliki św. Jakuba i św. Agnieszki w Nysie
-
Adres: Plac Katedralny 7, 48-300 Nysa
-
Zwiedzanie: Centrum Pielgrzyma tel. 789 572 735
Bazylika św. Jakuba i św. Agnieszki to obowiązkowy punkt na mapie Nysy i całego Śląska. Jej bogata historia, niezwykła architektura oraz unikatowe zabytki sztuki sakralnej czynią ją jednym z najważniejszych miejsc dziedzictwa kulturowego w Polsce.
